ابتدا تشکر ویژهای دارم از آقای هادی سرور که وقت گذاشتن و سرپرستی این برنامه را به عهده گرفتند و در طی این برنامه هرچی در توانشون بود به ما یاد دادند و سعی داشتند ما، مربیان توانمندتری در آینده شویم و همچنین باشگاه آلپ تهران که بستر این فرصت را ایجاد کرد.
هشدار: این سند نمیتواند تجربیاتی که شرکتکنندگان کسب کردن را به شما خوانندگان منتقل کند به این علت که کوهنوردی یک مهارت خواندنی نیست بلکه یک مهارت عملی است اما میتواند یک قدم شما را به یادگیری سریعتر نزدیک کند.
۱) شروعی آرام در پیمایشها
در ابتدای برنامههای کوهنوردی شما به عنوان سرپرست یا مربی برنامه باید شروعی بسیار آرام داشته باشید، چه میخواهید انفرادی کوهنوردی کنید و چه یک تیم را سرپرستی میکنید. چرا؟ به این علت که شما با بسیار آرام حرکت کردن بدن را برای فعالیت سنگین آماده میکنید و آقای سرور در کلاسهای کوهپیمایی هم این نکته را به ما گفتن که کوهنوردی، یک ورزش است. در ورزش گرم کردن داریم و گرم کردن در کوهنوردی با فعالیت سبک شروع میشود تا بدن برای فعالیت سنگین آماده شود.
۲) پیمایش آرام و ممتد بسیار بهتر است از پیمایش سریع و با توقفهای طولانی
در کوهنوردی باید به صورت ممتد پیمایش کنید هرچند اگر سرعتتان پایین بیاید. در حقیقت پیمایش آرام و ممتد بسیار بهتر است از پیمایش تند و با استراحتهای طولانی و عمل کردن به این نکته در صعود زمستانی بسیار پراهمیتتر میشود و شما فرصت استراحت ندارید به علت اینکه هوا سرد است و باد شدید دارید پس سعی کنید پیوسته پیمایش کنید هر چند با سرعتی بسیار آرام.
۳) شرکتکنندگان شما مدام در حال اشتباه کردن در طی برنامه هستند
در برنامه کوهنوردی، شرکتکنندگان مدام در حال اشتباه کردن هستند. شما به عنوان مربی باید بسیار آرام و خونسرد و هوشیار در برنامه باشید که جلوی این اشتباهات را بگیرید. در حقیقت آنها در این برنامه اومدن تا خود را قویتر کنند و اشتباه کنند تا روزی بهتر شوند و شما نمیتوانید به عنوان مربی سرتان در کار خودتان باشد و باید تمام شرکتکنندگان را زیر نظر داشته باشید. از جمله این اشتباهات افتادن لوازم از کیفشان است و یا از دست دادن تجهیزات و شما باید به عنوان مربی اگر روی زمین دیدید چراغ پیشانی روی زمین است بدانید احتمالاً از تیم شما بوده است.
۴) با سوابق ظاهری، شرکتکنندگان را قضاوت نکنید
شرکتکنندگان شما ممکن است سوابق صعود بلند، مدارک مربیگری، شرکت در اردوهای هیمالیانوردی و افتخارات دیگر داشته باشند اما این موضوع به این معنی نیست آنها اشتباه نمیکنند. شما باید به عنوان مربی دید عمیقتر از این اسمها داشته باشید و در نظر داشته باشید همین شرکتکنندگان که برای همه این افتخارات قطعاً زحمت کشیدن باز میتوانند اشتباهات احمقانهای بکنند.
۵) در صعودهای زمستانی کلنگ و تکنیکهای برف و یخ ضروری است
الف: کلنگ
در صعودهای زمستانی کلنگ الزامی است. در صبحها هوا سرد است و برفهای یخ میزنند و سفت میشوند و لیز میشود و کلنگ بسیار ابزار ضروری میشود. اگر در هنگام صعود از روی یک یال با شیب، زیر پایتان برف یخزده باشد شما با کلنگ میتوانید به اصطلاح جا پا بکنید — با حرکت آونگی و سبک مقداری از برف را تراش میدهید و پایتان را روی قسمت کندهشده میگذارید. پس اگر کلنگ نداشته باشید در بهترین حالت باید برگردید به خانهتان و در بدترین حالتش سقوط میکنید. این تکنیک را در کلاسهای برف و یخ آموزش میدهند و باید به صورت عملی انجام دهید. همچنین کلنگ برای جلوگیری از سقوط و ترمز گرفتن الزامی است.
ب: تکنیک گام برداری برف
علاوه بر داشتن کلنگ، تکنیکهای برف و یخ را باید بدانید که چگونه روی شیب برف یخزده گام بردارید. در روش فرانسوی شما با پای لبه کوه به صورت آونگ برف و یخ را میتراشید و صعود میکنید که پا به صورت ضربدری است و همچنین به صورت نردبانی هم میتوانید صعود کنید. نکته مهم این است که هیچگاه کفشتان نباید روی سطح برف قرار بگیرد و همیشه باید ته کفشتان آسمان را ببیند و اگر کفش شما روی برف و یخ بنشیند لیز میخورید و سقوط میکنید. این نکات در کلاسهای برف و یخ فدراسیون کوهنوردی که توسط باشگاهها برگزار میشود آموزش داده میشوند. متأسفانه بعضی از کوهنوردان این کلاسهای برف و یخ را بیارزش نشان میدهند اما تجربه من در کلاسهای کارآموزی برف و یخ ابتدایی و پیشرفته که در باشگاه آلپ تهران شرکت کردم بسیار کمک کرد. پس کلاس برف و یخ قطعاً بسیار خوب و مهم و ضروری است.
۶) از شرایط قلهای که میخواهید صعود کنید آگاه باشید و زودتر توصیه لباس گرم و دستکش کنید
شرکتکنندگان شما با داشتن سوابق بالا ممکن است درکی عمیقی از شرایط قله نداشته باشند و شما به عنوان مربی باید در پناهگاه توصیه کنید لباس مناسب. در این شرایط که ما صعود کردیم پلار سنگین، گورتکس و دستکش سنگین بود. این تصمیم سرپرست کمی عجیب بود راستش — ما در ذهنمان میگفتیم چرا آقای سرپرست این تصمیم را گرفتی و هوا گرم است. اما چون به سرپرست با تجربهمان اعتماد داشتیم به حرفش گوش دادیم و سرپرست به ما توصیه کرد در ابتدا برای اینکه گرمتان نشود زیپهایتان را باز بگذارید. و این تصمیم چقدر درست بود! آفرین به سرپرست خوب ما!
۷) در برنامه زمستانی در ابتدای کار لباس سبک بپوشید
من همیشه در برنامههای صعود ابتدای کار لباسهای گرمم را میپوشیدم و از گرما بسیار رنج میکشیدم. آقای سرور به ما توصیه کرد فقط یه بادگیر بپوشید و من خیلی احساس بهتری داشتم. خود آقای سرور در ابتدای کار یه بادگیر سبک تابستانی پوشید و با همان صعودش را آغاز کرد و این برای من بسیار جالب بود.
۸) گام استراحت را یاد بگیرید و در صعودهای زمستانی انجام دهید
گام استراحت بسیار در کوهنوردی مهم است. معنی گام استراحت این است که یک لحظه پایتان صاف میشود و عضلهتان استراحت میکند و یک ثانیه متوقف میشوید انگار در حین صعود میخواهند از شما عکس بگیرند و حرکتتان آرام است و تنفستان با گامتان هماهنگ و منظم است — یعنی با یک گام دم و با گام بعدی بازدم. با این گام استراحت میتوانید ساعتها حتی یک شبانهروز کامل پیمایش کنید و هیمالیانوردان از این گام استفاده میکنند.
۹) آرام حرکت کنید، پیوسته و با آرامش و آماده برای بحران
کوهنوردی که سریعتر به قله میرسد برنده نیست و کوهنوردی برنده است که آرام و پیوسته بدون توقف صعود کند — اصلاً هرکس آخر برسد برنده است! کوهنوردی سرشار از بحران است. هزارتا اتفاق ممکن است بیوفتد. شما باید در بدترین شرایط درستترین تصمیم را بگیرید. محققان فهمیدند مغز میتواند به همهی بدن بگوید چطور کار کند. در کوهنوردی هم همین است — حفظ آرامش روی تمام بدنتان اثر میگذارد و شما تصمیمهای درستتری میگیرید. اما این آرامش با خواندن به دست نمیآید — با تجربه کردن شرایط مختلف کوهستان و شرکت در برنامههای کوهنوردی زیاد و کسب دانش بیشتر میتوان به این حفظ آرامش رسید. حتی اگر شب شد در کوهستان آرامش داشته باشید و درستترین تصمیم را بگیرید.
۱۰) شما به عنوان مربی باید تکنیک و تاکتیک داشته باشید
تکنیک به این معنی است شما باید گام برداری یاد بگیرید و نحوه استفاده لوازم — اینها در کلاسهای آموزشی و صعودها به دست میآیند. اما تاکتیک سختتر است و نانوشتهتر است و کلیتر است — حسی که بر پایه تجربه درست و دانش درست و سالها زحمت کشیدن است. منظور از تاکتیک این است که شما حس کنید چرا باید صعود را متوقف کنید، از کدام مسیر صعود کنیم، امروز کوهستان چه میگوید. هرکسی به این دید نمیرسد و باید برایش زحمت بکشد.
۱۱) صعود و سرپرستی تعداد زیاد قله سطح آسان را به عهده بگیرید
آن دید از کوهستان که نوشتهشده نیست و آن تصمیم درست در شرایط بحرانی و حفظ آرامش از تعداد زیاد صعود قلههایی که از توان شما بسیار پایینتر است به دست میآید. این تجربیات قلههای آسان میتواند کوهنورد قوی از شما بسازد.
۱۲) کوله درست انتخاب کنید
من در صعود زمستانه قبلیم یعنی سرکچال، یک کوله فیک دیوتر داشتم و این کوله بسیار بد بود و مدام به کمرم ضربه میزد. در این صعود از یک کوله ۵۰ لیتری دیوتر استفاده کردم و بسیار صعودم را بهتر کرد.
۱۳) قبل از شروع سرما دستکش بپوشید
پیشبینی کنید که آیا کمی بالاتر شرایط چگونه است؟ در تجربه قبلی در سرکچال زمستانه، کوهستان به من فرصت دستکش پوشیدن را نداد و رسیدم به دست به سنگ در شرایط باد خیز و سرما و همین دیر دستکش پوشیدن باعث شد انگشتهایم سرمازدگی بسیار جزئی شود مانند سوختگی شعله خفیف. پس در خانه پیشبینی کنید و برنامه بچینید برای دستکش پوشیدنهایتان.
۱۴) دستکش ۵ انگشتی سنگین نباید تنگ باشد
این برنامه اولین برنامهای بود که من از دستکشهای ۵ انگشتی سنگینم استفاده کردم و آقای سرور به من یاد داد. دستکش ۵ انگشتی سنگین نباید تنگ باشد به این علت که جریان خون در دستتان کم میشود و دستانتان سرد میشود. خوب است زیر دستکش یک لایه بیش بپوشید اما این پوشیدن دستکش نباید جریان خون را به انگشتان کم کند. دستکش نباید تنگ باشد و نباید به زور بپوشید و باید انگشتان کامل در دستکش باشد.
۱۵) بند باتوم تنگ میتواند باعث سرمازدگی شود
من در این برنامه در انگشتان دست راستم احساس درد از سرما و سوزش میکردم اما در دست چپم نه، با اینکه هر دو دست یک نوع دستکش داشتم. بعد از آن فهمیدم بند باتومم در دستی که احساس سرما میکنم تنگتر است و باعث سرما میشود چون جریان خون را به دست کم میکند. بعد از اینکه بند باتوم را بلندتر کردم احساس سرما و درد از بین رفت.
۱۶) کلاه ماهیگیری برای صعود زمستان خوب نیست
من در این برنامه کلاه ماهیگیری را پوشیدم و خیلی من را اذیت کرد به این دلیل که نمیگذاشت کلاه گورتکس روی سرم بنشیند و در موقعیت باد شدید در حد ۴۰ کیلومتر بسیار آزاردهنده بود. در نهایت مجبور شدم کلاهم را در جیبم بگذارم.
۱۷) وقتی کلاهتان را در میآورید مراقب باشید چراغ پیشانیتان نیوفتد
من در این برنامه وقتی کلاهم را در آوردم چراغ پیشانیام افتاد روی زمین و من متوجهاش نشدم و هی گردنم را گشتم و همه جایم را گشتم تا آخر آقای سرور که عقبدار بود این را پیدا کرد و روی زمین دید و به من داد.
۱۸) پناهگاه جای عمومی است نه ملک شما
در این برنامه، ۴ نفر در پناهگاه کهار بودند و خواب بودند و در را قفل کرده بودند. آقای سرور مودبانه برخورد قاطع کرد و در زد و گفت در را باز کنید و بعد از تلاش، در باز شد. آقای سرور قوانین ادب کوهستان را بسیار خوب میفهمد — حق تقدم همیشه با صعودکننده است نه فرودکننده.
۱۹) مراقب باشید باتومتان را در پناهگاه جا نگذارید
قبل از خروج از پناهگاه تمام تجهیزاتتان را بررسی کنید — باتوم، چراغ پیشانی، دستکش و سایر لوازم را چک کنید تا چیزی جا نماند.